De zin en onzin van Congo als partnerland

Met kerstmis verscheen in Knack een oproep van twee parlementsleden om Congo te schrappen als partnerland. De gevolgen van zo’n oproep zouden wel eens veel verdergaande gevolgen kunnen hebben dan beide parlementsleden lijken te beseffen. Een kerstboodschap die weinig vrede en goede wil in de zin heeft.

Het is een populaire mantra die in het verleden vooral ingang vond bij de linkerzijde van het politieke spectrum: verbreek de banden met landen die zich niet schikken naar de basisprincipes van democratie en humanitaire ontwikkeling. Hoe vaak hebben we al moeten aanhoren om de diplomatie banden te knippen met Saoedi-Arabië? En nu wil men dus Congo schrappen als partnerland van België. Dat dit voorstel van een partij komt aan de rechterzijde van het politieke spectrum is op zijn minst opmerkelijk te noemen, het past niet in hun traditie. Het zijn doorgaans linkse regimes die de banden opzeggen met de rechtse, niet omgekeerd. Denk aan Noord-Korea, Venezuela, enz. Het schrappen van een land als partner is natuurlijk niet hetzelfde als het opzeggen van diplomatieke betrekkingen. Maar de kans is reëel dat het wel het resultaat ervan zal zijn.

Laten we beginnen bij de situatie in Congo. In 1997 nam de communistische rebellenleider Laurent-Désiré Kabila de macht over van Mobutu. Zaïre werd Congo en werd getekend door burgeroorlog. In 2001 volgde zoon Joseph Kabila zijn vader op nadat die vermoord werd. Sindsdien heeft de Kabila-clan vooral de eigen macht geconsolideerd terwijl het land steeds dieper wegzonk in chaos. De burgeroorlog mag dan sinds 2003 officieel voorbij zijn, de VN Blauwhelmen van MONUSCO slagen er niet in om de vrede te handhaven. Verschillende rebellengroepen, waaronder enkele gesteund door buurland Rwanda, strijden om de macht in de regio’s, vooral in het grondstofrijke oosten. De humanitaire situatie is abominabel en ebola loert steevast om de hoek. De ziekte is niet voor niets vernoemd naar een Congolese rivier. Aan de Kabila-dynastie komt vandaag hoe dan ook een einde. Het land houdt vandaag nationale verkiezingen en Joseph Kabila is geen kandidaat. Maar het einde van de dynastie betekend niet automatisch het einde van de macht van de clan. Ze doen er alles aan om Emmanuel Ramazani Shadary te laten winnen, ook al is hij de minst populaire kandidaat en lopen er Europese sancties tegen de man. De oppositie verdwijnt achter tralies of wordt op andere bedenkelijke manier buitenspel gezet en dat de verkiezingen niet eerlijk zullen verlopen, lijkt al een algemeen aangenomen feit. De bevolking blijft zoals altijd in zulke situaties verweest achter met gebrek aan alles. De armoedecijfers zijn enorm, de Human Development Index staat op de 176e plaats met nauwelijks .457 (België 17e plaats met .916). Congo staat daarmee bijna tien plaatsen onder Sudan en Afghanistan (cijfers 2017). Onderwijs en gezondheidszorg zijn de twee belangrijkste sleutels in humanitaire ontwikkeling en de opbouw van het land. Twee sleutels waar Congo een enorm tekort aan heeft. Honger, geweld, verkrachtingen, het maakt er deel uit van het dagelijkse leven. Geen wonder dat zoveel NGO’s trachten de situatie te verbeteren en de bevolking een toekomst te geven. De nationale overheid van haar kant doet weinig meer dan het consolideren van de macht van de eigen clan.

Dat België dan moet ingrijpen, ligt voor de hand. De situatie is mensonwaardig en moet zo snel mogelijk verholpen worden. Eerlijke verkiezingen zouden dan al een eerste stap zijn, maar het ziet ernaar uit dat dit niet het geval zal zijn. Het opzeggen van het partnerschap met Congo kan gezien worden als een gepaste actie, maar dat is het hoegenaamd niet.

Het partnerschap met Congo kost de Belgische belastingbetaler handenvol geld. Geld dat via de Congolese overheid verdeelt moet worden voor de ontwikkeling van het land. Er zijn belangrijkste wederzijdse voordelen aan verbonden. Congo krijgt het geld dat ze nodig hebben om het land niet failliet te laten gaan, om scholen en ziekenhuizen te bouwen. België krijgt een rechtstreekse lijn met de Congolese overheid en kan zo druk zetten op het land om de democratie en het volk te respecteren en te ondersteunen. Dat het geld zelden goed terechtkomt is een open deur intrappen, er worden amper nieuwe scholen en ziekenhuizen gebouwd en de democratie wordt niet gerespecteerd. Dan toch maar schrappen? Toegegeven, de hefbomen die België op Congo heeft worden duur betaald. Maar hoe klein ook, ze zijn er. De Congolese bevolking vaart er misschien amper wel bij, zeker is dat als we het partnerschap opzeggen, de bevolking er het eerste slachtoffer van zal zijn. Immers, als het partnerschap (en daarmee een groot deel van de ontwikkelingsgelden) wordt opgezegd, zal Congo de misgelopen inkomsten gaan halen bij zij die nu reeds niets meer hebben. En wij zullen geen hefbomen hebben om ze tegen te houden. Het klopt dat het opzeggen van het partnerschap niet hetzelfde is als het opzeggen van de diplomatieke banden. De gesprekken zullen gewoon blijven lopen, de handel kan gewoon doorgaan. Die handel is uiteindelijk ook noodzakelijk om Congo te kunnen opbouwen, de mantra dat Europa het zuiden enkel maar uitzuigt is complete nonsens. Maar als we het partnerschap opzeggen en een groot deel van de gelden schrappen, wat houdt Congo dan tegen om zélf de banden te verbreken? Actie staat altijd gelijk aan reactie. Het opzeggen van handel met Congo zou een klap zijn voor de Belgische industrie die moeilijker aan de broodnodige grondstoffen kan geraken voor uw telefoon, touchscreen, deurbel, enz. Dat daarbij de Congolese bevolking nog meer in de afgrond wordt geduwd, is een neveneffect waarvan we inmiddels weten dat men in Kinshasa daarvan niet wakker ligt.

Een afleiding van een deel van de gelden naar NGO’s die ten velde wél zorgen voor scholen, ziekenhuizen, infrastructuur, enz. is dan een voor de hand liggend en op het eerste zicht beter alternatief. Maar ook hier is het niet zo zwart-wit als het lijkt. Een vaak gehoord verwijt in vooral rechts-extremistische kringen is dat ook de gelden van NGO’s niet terechtkomen waar ze horen. Er zijn voorvallen bekend, denk aan de 11.11.11 seksfeestjes- waarbij de integriteit van het personeel in vraag gesteld moet worden. In perspectief geplaatst wordt dit echter een marginaal neveneffect. De overgrote meerderheid van NGO’s in Congo leveren substantieel werk in de ontwikkeling van het land en de humanitaire steun aan de bevolking. De gelden worden nuttig en efficiënt ingezet, in elk geval veel nuttiger dan door de Congolese overheid. Dus meer geld naar daar. Misschien gewoon alles?

Eerder dit jaar heeft België Congo reeds bestraft voor zijn houding door een deel van de officiële overheidssteun af te leiden naar de NGO’s. In tegenstelling tot het voorstel van de twee parlementsleden om Congo te schrappen als partnerland, was deze actie een doeltreffende zaak. De gelden worden rechtstreeks ten dienste gesteld van de bevolking en de Congolese overheid voelt dat bepaalde grenzen niet overschreden kunnen worden. Een duidelijke waarschuwing, maar ook niet van dien aard dat de Congolese regering wraak kan nemen of de bevolking nog meer uitpersen. Alle gelden afleiden naar NGO’s zou enkele rampen teweegbrengen. Enerzijds de eerder vernoemde inkomstendelving bij de lokale, reeds zeer arme bevolking, de onmogelijkheid van de Belgische overheid om dat te voorkomen en de mogelijkheid dat Congo de diplomatieke (en handels-) banden verbreekt met een gigantische economische (voor Congo en voor ons) en humanitaire ramp (in Congo) tot gevolg. Anderzijds hebben NGO’s diplomatieke steun nodig van de donorlanden om veilig hun werk te kunnen doen, toestemmingen te krijgen om bepaalde gebieden te betreden, scholen en ziekenhuizen te bouwen, bescherming te krijgen tegen rebellen, enzovoorts. Een goede diplomatieke band tussen België en Congo is dus primordiaal voor de NGO’s om hun werk te kunnen doen. Daarenboven zou een nieuwe humanitaire ramp enkel zorgen voor nog meer migranten aan onze grenzen, in het Maximiliaanpark. Een vreemde actie dus voor twee parlementsleden van N-VA om het beleid van Theo Francken zelf om zeep te helpen. De rijken vluchten niet uit het thuisland, zij hebben de macht. De armsten vluchten niet, zij hebben de mogelijkheden niet. De vluchtelingen komen uit de in Afrika sowieso al veel te kleine middenklasse. Mensen zonder toekomst maar met de middelen om zo’n vlucht te kunnen financieren. Maar elk econoom én socioloog weet dat de versterking van de middenklasse net de drijvende motor is van een samenleving, voor de humanitaire ontwikkeling en de opbouw van een sociaal en economisch sterk geheel. Zij die vluchten zijn net diegenen die in de thuislanden broodnodig zijn om het beter te maken- voor zichzelf en voor de armste lagen van de bevolking die niet bij machte zijn het voor zichzelf te doen. Wie het vluchtelingenprobleem doeltreffend wil aanpakken, dweilt niet met de kraan open, maar geeft vluchtelingen in hun thuisland een toekomst en helpt hen daar het land op te bouwen. Zorg ervoor dat ze niet meer hoeven te vluchten en je hebt én de vluchtelingenproblematiek, én de humanitaire ramp van Congo opgelost. Het volledig oplossen is utopisch, maar dat ontslaat ons niet van de verplichting ernaar te streven.

Persoonlijk ben ik van mening dat een nieuwe sanctie tegen Congo op dit ogenblik ongewenst en nutteloos zou zijn. Wacht eerst de resultaten van de verkiezingen af en kijk hoe het nieuwe beleid loopt. Geef hen nu de kans het beter te doen voor zichzelf. Mocht het nodig zijn om alsnog in te grijpen, zoek dan naar het evenwicht tussen het sanctioneren van de overheid zonder dat de diplomatieke banden, handelsbelangen en bovenal, de NGO’s en lokale bevolking er de dupe van worden.

Bronnen

Lyckx en Bellens. (25 december 2018). ‘België moet de Democratische Republiek Congo schrappen als partnerland’, in Knack

United Nations Development Programme. (2017). ‘Human Development Index’

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s