De actualiteit van Dresden en Nürnberg

Dresden, 13 februari 1945, 21u45. Het luchtalarm loeit door de barrokken binnenstad, burgers vluchten naar de schuilkelders. Een half uur later breekt de hel los, een eerste lading Britse luchtmijnen, brisant- en brandbommen regenen op de stad. Op 14 februari om 01.15 volgt een tweede en hevigste aanvalsgolf. Reddingswerkers en brandweer die in de stad de gevolgen van de eerste aanval trachten in te perken, krijgen de volle laag. Na de tweede aanvalsgolf staan brandweer en reddingswerkers machteloos, er is geen materiaal meer om de branden te blussen. Voorstormen ontstaan, orkaanwinden trekken slachtoffers mee in de vlammen. Zuurstof brand op, mensen in de straten en schuilkelders stikken. Toch volgden op de middag en op 15 februari tegen de ochtend twee Amerikaanse bommentapijten. De volledige barrokken binnenstad wordt vernietigd. De parel aan de Elbe is niet meer.

Toch worden de daders niet vervolgd. Op het Proces van Nürnberg staan enkel Duitse oorlogsmisdadigers terecht. De geallieerden worden niet eens gedagvaard en gaan vrijuit. Duitse bevelhebbers werden vervolgd voor misdaden tegen de mensheid, misdaden tegen de vrede en oorlogsmisdrijven. De oudste oorlogsregels dateren van 800 v.C. en door de geschiedenis heen werden steeds nieuwe regels toegevoegd met als hoogtepunt de vier Geneefse Conventies, de Haagse Conventie en de Aanvullende Protocollen. De eerste drie Geneefse Conventies dateren van voor 1945 en waren in de Tweede Wereldoorlog dus van toepassing. Ze handelen enkel over de bescherming van de militairen en toegestane wapens. Voor veel Duitse bevelhebbers was dit voldoende om tot een veroordeling te komen. De burgerbevolking wordt echter pas beschermd vanaf de Vierde Geneefse Conventie uit 1949, de Genocide-Conventie dateert van 1948 en trad in voege in 1951. Het was ongezien dat bevelhebbers terecht moesten staan voor hun daden tijdens de oorlog. In die zin was het Proces van Nürnberg een grote stap voorwaarts in de ontwikkeling van mensenrechten en een internationaal rechtssysteem. Maar ‘misdaden tegen de mensheid’ en ‘misdaden tegen de vrede’ stonden in geen enkele rechtsbron of het gewoonterecht beschreven en waren dus geen misdrijven. Ad hoc werden er rechtsregels opgesteld om de nazi’s te kunnen vervolgen voor misdrijven die op het moment van de feiten geen misdrijven waren.

Rechtsregels zijn nooit van toepassing op feiten gepleegd voordat de rechtsregels van kracht zijn. De nazi’s werden dus veroordeeld op basis van feiten die geen misdrijven zijn (weerom het verschil tussen wettelijke misdrijven en menselijke misdrijven indachtig). Ook werden enkel nazi’s en hun bondgenoten voorgeleid en veroordeeld. De tapijtbombardementen van de geallieerden op Dresden, Hamburg, Tokyo, Lübeck, Keulen, Frankfurt am Main en Pforzheim, waarbij de burgerbevolking op zich een doelwit werd naast de militaire en infrastructuurdoelen (aldus de Area Bombing Directive van de Britse regering), waren een oorlogsmisdaad onder de eerste drie Geneefse Conventies. De Geallieerden hebben zich hier nooit voor moeten verantwoorden. Om nog maar te zwijgen over Hiroshima en Nagasaki, waar de belangrijkste toen bestaande oorlogsrechtsregels met de voeten getreden werden. Nog tijdens de ontwikkeling van de atoombommen, maakten de wetenschappers van het Manhattan Project aan Roosevelt en later Truman hun bezorgdheden over aangaande de extreme ecologische en humanitaire gevolgen van de atoombom. Het hield beide presidenten niet tegen.

Het doelbewust bombarderen van burgerdoelwitten was een strategie die zowel nazi’s als geallieerden hanteerden. Idee was dat de bevolking zo in opstand zou komen en zijn leiders zou dwingen tot overgave. Complete nonsens want een terreurstrategie leidt net tot meer steun aan het regime en een grotere aversie tegen de vijandelijke mogendheid- de zogenaamde ‘rally around the flag’. De terreuraanslagen vandaag leiden ook net tot meer steun tav. de Westerse vrijheden, waarden en normen dan dat het tot opstand leidt tegen het regime. In de ogen van de toenmalige Duitsers was het Derde Rijk -ondanks het feit dat het tegen die tijd al op instorten stond- nog altijd the lesser of two evils, de geallieerden bombardeerden immers onschuldige burgers. Dat de nazi’s exact hetzelfde deden op geallieerde steden, was niet geweten of werd met de mantel der liefde bedekt. De burgers van de geallieerden zagen de nazi’s als baarlijke duivels (niet geheel onterecht) – en bij uitbreiding de volledige Duitse bevolking. Zij werden door de Duitse bombardementen naar hun regimeleiders gedreven en ook hier werden de vreselijke misdaden van de luchtbombardementen met de mantel der liefde bedekt.

Aan beide zijden van het front was de idee dat de anderen deze gruwelijke bombardementen ‘wel verdiend hadden’ en ze ‘het zelf gezocht hadden’ nadat ze zelf het slachtoffer geworden waren van soortgelijke bombardementen. Wraak op weerwraak. Feit blijft dat beide kanten zich in de luchtbombardementen schuldig hebben gemaakt aan dezelfde oorlogsmisdaden.

De commentaar van de VS op het VK na het bombardement op Dresden was overigens een accuut geval van de pot verwijt de kerel. USAAF had immers deelgenomen aan de bombardementen. Op 7 oktober 1944 en 10 januari 1945 werden de stadswijken Cotta, Friedrichstadt, Löbtau en Lautewitz door de VS onder vuur genomen met brand- en brisantbommen. Met de bombardementen van 13, 14 en 15 februari 1945 voerde de USAAF de derde (14 februari rond de middag) en vierde golf (15 februari, tegen de ochtend) uit met B-17 bommenwerpers.

Het Proces van Nürnberg is dus een grove aanfluiting van het internationale humanitaire recht, enerzijds omdat de beklaagden voorgeleid werden voor misdrijven die op het ogenblik van de feiten niet als misdrijven beschreven stonden, en anderzijds omdat enkel de verliezer zich voor zijn misdaden moest verantwoorden. De overwinnaars zijn voor hun misdaden nooit vervolgd.

Tegelijk is het Proces een belangrijke stap voorwaarts in de ontwikkeling van datzelfde internationale humanitaire recht net door die omschrijving van de nieuwe misdaden en het gegeven dat bevelhebbers wel degelijk aansprakelijk zijn voor hun daden en zich ervoor dienen te verantwoorden. De basis werd er gelegd voor de Vierde Geneefse Conventie, de Haagse Conventies en de Genocide-Conventie.

De onmenselijkheid van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust is van zulk een gruwelijkheid, dat dit niet ongestraft kon worden gelaten. Het Proces is niet louter een vervolging van de nazi-kopstukken, het toont aan de wereld dat zulke extreme gruwelijkheden niet ongestraft blijven. Dan komt de afweging van wat het belangrijkste is; het louter juridische aspect (wat zou willen zeggen dat de nazi-kopstukken vrijgesproken zouden moeten worden op basis van procedurefouten)? Of hou je rekening met het menselijke aspect, de ondraaglijke gruwelijkheid van de misdaad en de eis van het rechtssysteem dat misdaden moeten vervolgd worden en de straf in verhouding moet zijn tot de gepleegde feiten? En overstijgt dat dan wel of niet procedurefouten? Want dan wordt het hele voorbeeld van het Proces van Nürnberg plots bijzonder actueel.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s